Khởi dựng: Lũy Thầy là hệ thống phòng tuyến do Đào Duy Từ đề xuất và được xây dựng từ khoảng năm 1630 nhằm bảo vệ bờ nam Nhật Lệ và vùng Đàng Trong khỏi các cuộc tiến công của quân Trịnh trong thời kỳ Trịnh–Nguyễn phân tranh.
Một số trận tiêu biểu:
1633: Quân Trịnh tiến đánh vùng cửa Nhật Lệ nhưng bị các lực lượng Nguyễn chặn đánh.
1648: Giao tranh tại Lũy Trường Dục – quân Nguyễn cố thủ và giành thắng lợi lớn, gây thương vong và bắt nhiều tù binh.
1672: Một trong những cuộc tiến công lớn của quân Trịnh vào vùng lũy nhưng không thành công, đánh dấu giai đoạn ác liệt nhất trong nội chiến Trịnh–Nguyễn.
Thông tin tóm tắt dựa trên tư liệu lịch sử và các nguồn tham khảo (Wikipedia tiếng Việt và các bài viết lịch sử địa phương).